Mobiliteit

De auto is nog steeds koning. Het autobezit per huishouden stond nooit zo hoog, met gemiddeld 1,27 auto’s per huishouden. En maar liefst 60% van de kilometers wordt in personenwagens afgelegd.

Elke keer we de auto nemen, verplaatsen we een grote massa aan materialen wat belastend is voor het milieu. En die massa neemt toe doorheen de tijd. Sinds 2019 is de massa van nieuwe personenwagens die op de Vlaamse markt komen plots met gemiddeld 57 kilo per jaar toegenomen. Van circa 1450 kilogram tot bijna 1800 kilogram per voertuig.

De stijging illustreert dat ons mobiliteitssysteem voor een aantal nieuwe vraagstukken staat, ook al verbeteren de milieuprestaties van deze wagens gestaag grotendeels dankzij de elektrificatie. Er is nood aan gerichte data-inzameling, denk bijvoorbeeld aan de bestanddelen van batterijen en elektromotoren.

Een modal shift naar openbaar vervoer of fietsen is een manier om veel minder materialen te verbruiken in verhouding tot het aantal personen dat vervoerd wordt. In de cijfers zien we een sterke opmars van het aandeel kilometers dat per elektrische fiets of speed pedelec wordt afgelegd: in 2024 was dat maar liefst 7,8% van alle kilometers.

Meer autodelen en deelfietsen

Autogebruik kan anders ingericht worden door in te zetten op carpoolen en autodelen. De populariteit van autodelen blijft sterk toenemen, dat zien we aan de stijging in het aantal actieve lidmaatschappen en deelvoertuigen. Ook al is het aantal met bijna 4000 deelvoertuigen nog klein ten opzichte van het totale wagenpark, het potentieel ervan is een stuk groter als je weet dat in 2025 een deelwagen door gemiddeld 15 gebruikers gebruikt werd.

Ook het aantal deelfietsen is ten opzichte van 2024 sterk gestegen.

We gebruiken onze auto’s langer

Wagens blijven jaar na jaar substantieel langer in gebruik. Gemiddeld gebruiken we ze gedurende bijna 19 jaar. Bij sloop hebben ze gemiddeld bijna 197.000 kilometer op de teller staan. Valorisatie van gesloopte wagens via de officiële weg is sterk verbeterd: de hoeveelheden verbrand of gestort materiaal zijn inmiddels minimaal, en er is meer hergebruik.

De Vlaamse Mobiliteitsvisie streeft ernaar tegen 2050 de materialenvoetafdruk met 60% te verminderen. Daarvoor moeten voertuigen zo optimaal mogelijk ontworpen en gebruikt worden.

Er zijn verschillende manieren die dit kunnen beïnvloeden:

• Het gebruik van deelvoertuigen en actieve mobiliteit ter vervanging van kilometers afgelegd in eigen voertuigen
• De types en aantallen van voertuigen, zowel voor particulier als professioneel gebruik,
• Het gebruik van alternatieve businessmodellen (delen, leasing,…) bevorderen.
• De materialen die bij productie en gebruik verbruikt worden of die vrijkomen aan het einde van de levensduur van een voertuig.

In ieder geval zal de overschakeling van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energie hier een grote bijdrage toe leveren. Maar: in hoeverre kunnen de materiaalketens achter elektrische voertuigen enerzijds en zonnepanelen en windmolens voor de elektriciteitsopwekking anderzijds dit compenseren? Verder onderzoek moet hier uitsluitsel over geven.

Data verzamelen van voertuigen en hun toebehoren zijn relatief makkelijk te monitoren. Dat komt omdat veel data openbaar beschikbaar zijn en heel wat handelingen aan voertuigen en fasen in hun levenscyclus gepaard gaan met administratieve formaliteiten. Denk bijvoorbeeld aan de registratie van kilometerstanden via Carpass.

Toch worden heel wat data niet meer geregistreerd, zoals de exacte kilometers afgelegd door Vlaamse voertuigen (tot 2017 beschikbaar) en de gemiddelde bezettingsgraad van auto’s (tot 2022 beschikbaar). Databeheer blijft essentieel, in samenwerking met diverse instanties.

Voor openbaar vervoer hebben we beperkte cijfers over bussen en hebben we geen cijfers over treinen.

Wat betreft de vrachtwagens zien we een sterke stijging in het aantal lichte vrachtwagens. Het aantal andere vrachtwagens daalt lichtjes. Om dit verder te duiden is er een analyse nodig van de tonkilometers en de vullingsgraad. Sinds 2018 zijn er hierover geen data beschikbaar op het niveau van Vlaanderen, noch over vrachtvervoer via het spoor.