Thema
Huisvesting en gebouwen
Hoe en waar wonen en werken we? Hoe gebruiken we ruimte en infrastructuur? Hoe en met welke materialen (ver)bouwen we? En wat gebeurt er met de materialen bij afbraak? De CE Monitor van het CE Center verzamelt verschillende indicatoren over huisvesting en gebouwen. Het circulair maken van die gebouwen brengt grote uitdagingen met zich mee. Daarvoor is een systeemblik nodig: de bouwsector is verweven met renovatie, energie en mobiliteit, waardoor we rekening moeten houden met transities in al die domeinen.
-
70,8%
Open ruimte
-
11 403 kton
Emissie broeikasgassen
-
96%
Recyclage van bouwmaterialen
-
59,9 jaar
Gemiddelde leeftijd van gebouwen
Open ruimte daalt
Enerzijds zijn er steeds meer huishoudens en ondernemingen waardoor de nood aan wooneenheden en bedrijfsruimte stijgt.
Anderzijds is er steeds minder oppervlakte onbebouwd. Met andere woorden: de open ruimte neemt af. De bebouwde oppervlakte en verharding nemen nog steeds verder toe. De Vlaamse regering wil bijkomend ruimtebeslag vermijden met een beleidsdoel, namelijk de bouwshift.

Hoe kunnen we de stijgende behoefte aan woon- en werkruimte doordacht invullen? Dat is een spanningsveld. Het is alvast positief dat de woonoppervlakte per wooneenheid in nieuwbouw al een aantal jaren stevig daalt: een wooneenheid is qua oppervlakte een kwart kleiner ten opzichte van 2010.
De Vlaming renoveert
Door gebouwen te gebruiken, is er heel wat uitstoot. Ook al is een daling van die uitstoot ingezet, ligt die nog steeds erg hoog.
Renovatie kan ervoor zorgen dat gebouwen energie-efficiënter worden, dus dat er minder energie nodig is om ze te gebruiken. Het positieve is dat er stevig wordt gerenoveerd in Vlaanderen. We zien dat gebouwen effectief energie-efficiënter zijn geworden doorheen de laatste jaren: in 2025 daalde de EPC-waarde 293 kWh/m², komende van 400 kWh/m² tien jaar geleden.
Ook kan renovatie de luchtkwaliteit buitenshuis verbeteren, die gelinkt is aan de verwarming en koeling van onze gebouwen.
Dankzij renovatie kunnen gebouwen zo lang en zo hoogwaardig mogelijk gebruikt worden. Evenwel is renovatie, zoals nieuwbouw, erg materiaalintensief. Daarom is het cruciaal om in te zetten op circulaire (ver)bouwtechnieken en strategieën zoals modulair en aanpasbaar bouwen, hergebruik van materialen en renoveren.
Bouwmaterialen worden goed gerecycleerd
Maar liefst 96% van het bouw- en sloopafval wordt gerecycleerd in België: bouwmaterialen worden dus goed gerecycleerd.
Er zijn wel grote verschillen in de kwaliteit van de secundaire (gerecycleerde) materialen die gewonnen worden. Maar er zijn vandaag weinig cijfers om deze kwaliteit in kaart te brengen. Wat we wel zien is een mooie toename van het aantal sloopopvolgingplannen en -attesten, verplicht voor grote gebouwen, die toont hoe de sector op weg gezet wordt naar hoogwaardige recuperatie van bouwmaterialen.

Conclusie
Er is nog een hele weg af te leggen richting circulariteit in huisvesting en gebouwen. De bebouwde oppervlakte breidt nog steeds uit. En de nood aan nieuwe grondstoffen neemt sterker toe dan dat secundaire grondstoffen aangeleverd kunnen worden vanuit recyclage, waarin makkelijk een verlies aan kwaliteit optreedt.
Er zijn wel lichtpuntjes: de gemiddelde leeftijd en de energie-efficiëntie van gebouwen stijgt. Inzetten op circulariteit begint dus zijn vruchten af te werpen.
Data
Data over alternatieve manieren van ruimtegebruik ontbreken vandaag, zoals data over: het hergebruik van bestaande gebouwen, functiemening, intensivering van bedrijventerreinen, tijdelijk of gedeeld ruimtegebruik, inbreiding of cohousing.
Ook is het nog niet mogelijk om circulair (ver)bouwen voldoende in kaart te brengen. Andere data- en kennislacunes waar we op stoten gaan bijvoorbeeld over niet-residentiële gebouwen, samenstellingen van bouwmaterialen, processen aan het einde van de levensduur en over de maatschappelijke impact van gebouwen en huisvesting. Zo weten we dat er 14% meer woningen dan gezinnen zijn terwijl er bijna 20.000 daklozen geteld werden. Verdere duiding is nodig om deze cijfers te plaatsen. Vanuit de logica van een circulaire economie gaat het niet alleen om de kwantitatieve balans tussen woningen en huishoudens, maar ook om de mate waarin de beschikbare woningen effectief voorzien in de woonbehoefte van iedereen.
Bovenstaande beelden bouwen verder op studiewerk uit 2021, dat verdere achtergrond en duiding bij de cijfers en conclusies bevat.

Verken alle indicatoren binnen dit thema
Indicatoren huisvesting en gebouwen
De markt
Indicatoren huisvesting en gebouwen
Voetafdruk
Indicatoren huisvesting en gebouwen
Toestand hulpbronnen
Indicatoren huisvesting en gebouwen
Ongewenste effecten
Indicatoren huisvesting en gebouwen