Op 20 november organiseren we het event 'Circulaire Economie: van Monitoring naar Sturing' Klik hier voor alle informatie.

Thema

Circulaire economie in Vlaanderen

De Vlaamse Regering wil van Vlaanderen een circulaire koploper maken in Europa. Dat wil ze doen door in circulaire innovatie te investeren, de materialenvoetafdruk van onze consumptie te ontkoppelen van de economische groei en deze met 30% te verminderen tegen 2030.

  • 31,2 t/inw.

    Materialenvoetafdruk van de Vlaamse consumptie (RMC)

  • 19,3%

    Circular Material Use Rate (CMUR)

Met een circulaire economie worden we minder afhankelijk van import van dure grondstoffen, beperken we de milieu-impact van onze economie en creëren we kansen voor (sociale) innovatie.

Er is ook een sterke link met het klimaat: 40% van onze territoriale broeikasgasuitstoot hangt rechtstreeks samen met de ontginning, verwerking, consumptie, recyclage en afdanking van materialen (voor alle behoeften: voeding, energie, bouw…).

Wie wil sturen naar een circulair Vlaanderen, moet weten waar we staan en waar we naartoe willen. Dat vraagt om betrouwbare data. Daarom lanceerde het CE Center in 2021 de CE Monitor. Eind 2026 hebben de cijfers een update gekregen. Hier brengen we de belangrijkste bevindingen in vogelvlucht.

Buitenlandseimpact Import vanmaterialen 271 miljoen ton Import en export vansecundaire materialen 3,6 miljoen ton 2,6 miljoen ton Secundaire materialen 32 miljoen ton Import en exportvan afval Storten bijafvalverwerking 4,5 miljoen ton 3,5 miljoen ton 2,3 miljoen ton Afvalbeheer &recyclage Uitstoot48 miljoen ton Binnenlandseextractie 45 miljoen ton Verwerkte materialen 154 miljoen ton Afvalverbranding CMUR (Circular Material Use Rate) 19,3% Energieverbruik 61 miljoen ton Materiaalverbruik 94 miljoen ton Afval 38 miljoen ton ‘Vaste voorraad’ Export vanmaterialen 193 miljoen ton 219 kiloton Hergebruiken herstel 16 miljoen ton 83 miljoen ton 11 miljoen ton DMI (directe materiaalinput) 316 miljoen ton DMC (binnenlandse materiaalconsumptie) 123 miljoen ton MATERIAALSTROMEN IN VLAANDEREN IN 2024 Interactief schema – klik op de elementen voor meer informatie over de indicatoren. Bron: VITO voor Steunpunt Circulaire EconomieGrafiek: Vlaanderen Circulair Klik voor meer info over de indicator DMI Klik voor meer info over de indicator DMC Klik voor meer info over de indicator RMI DMI DirectMaterial Input316 Mt RMIRaw Material Input 527 Mt Klik voor meer info over de indicator RMC RMC Raw MaterialConsumption 214 Mt DMC Domestic Material Consumption123 Mt Klik voor meer info over de indicator CMUR Klik voor meer info over binnenlandse extractie Klik voor meer info over import Klik voor meer info over de export Klik voor meer info over verwerkte materialen Klik voor meer info over energieverbruik Klik voor meer info over uitstoot Klik voor meer info over het materiaalverbruik Klik voor meer info over hergebruik en herstel Klik voor meer info over de vaste voorraad Klik voor meer info over afval Klik voor meer info over afvalbeheer en recyclage Klik voor meer info over secundaire materialen Klik voor meer info over afvalverbranding
Buitenlandseimpact Import vanmaterialen 271 miljoen ton Import en export vansecundaire materialen 2,6 miljoen ton 3,6 miljoen ton Secundairematerialen 32 miljoen ton Import en exportvan afval Storten bijafvalverwerking 3,5 Mt 4,5 miljoen ton 2,3 miljoen ton Afvalbeheer &recyclage Uitstoot48 miljoen ton Binnenlandseextractie 45 miljoen ton Verwerktematerialen 154 miljoen ton Afvalverbranding CMUR (Circular Material Use Rate) 19,3% Energieverbruik 61 miljoen ton Materiaalverbruik 94 miljoen ton Afval 38 miljoen ton ‘Vastevoorraad’ Export vanmaterialen 193 miljoen ton 219 kiloton Hergebruiken herstel 16 miljoen ton 83 miljoen ton 11 miljoen ton DMI (directemateriaalinput) 316 miljoen ton DMC (binnenlandsemateriaalconsumptie) 123 miljoen ton MATERIAALSTROMEN IN VLAANDEREN IN 2024 Interactief schema – klik op de elementen voor meer informatie over de indicatoren. Bron: VITO voor Steunpunt Circulaire EconomieGrafiek: Vlaanderen Circulair Klik voor meer info over de indicator DMI Klik voor meer info over de indicator DMC Klik voor meer info over de indicator RMC DMI DirectMaterialInput316 Mt RMIRawMaterialInput 527 Mt Klik voor meer info over de indicator RMC RMC RawMaterialConsumption 214 Mt DMC DomesticMaterialConsumption123 Mt Klik voor meer info over de indicator CMUR Klik voor meer info over binnenlandse extractie Klik voor meer info over import Klik voor meer info over de export Klik voor meer info over verwerkte materialen Klik voor meer info over energieverbruik Klik voor meer info over uitstoot Klik voor meer info over het materiaalverbruik Klik voor meer info over hergebruik en herstel Klik voor meer info over de vaste voorraad Klik voor meer info over afval Klik voor meer info over afvalbeheer en recyclage Klik voor meer info over secundaire materialen Klik voor meer info over afvalverbranding

Materialenvoetafdruk

Sinds 2019 is de vermindering van de materialenvoetafdruk dé Vlaamse doelstelling in circulaire economie. Deze voetafdruk omvat alle materialen die we voor onze consumptie in Vlaanderen verbruiken: de ontginningen in Vlaanderen, alles wat ingevoerd wordt, en ook de buitenlandse verbruiken voor materialen en producten die in Vlaanderen ingevoerd worden. Export wordt niet meegerekend.

In 2030 moet onze materialenvoetafdruk met 30% afgenomen zijn, zoals gesteld door de Vlaamse Regering. In 2050 streven we naar een daling van 75% om te komen tot een voetafdruk van maximaal 7 ton per persoon. Dat is het streefdoel willen we een duurzame consumptie van materialen. Momenteel bedraagt de materialenvoetafdruk 31,2 ton per persoon (meest recente beschikbare cijfer). We zijn er dus nog lang niet.

De berekening is complex en trends zijn niet eenvoudig te duiden, toch suggereren de data dat er een daling ingezet is. Om deze door te trekken zijn er acties op diverse terreinen nodig, gaande van de inzet van nieuwe producten zo veel mogelijk te vermijden en uit te stellen. Dat kan door hergebruik en herstel, en door materialen zo veel en zo hoogwaardig mogelijk te recycleren.

Hergebruik en herstel

Hergebruik en herstel zijn belangrijke strategieën van de circulaire economie: ze houden producten zo lang mogelijk in gebruik. Het meten van hergebruik en herstel is echter niet zo eenvoudig. Wel kunnen we het belang ervan goed inschatten door bevragingen en economische statistieken te combineren.

Het totale hergebruik in Vlaanderen wordt in 2025 geschat op 34 kg per inwoner. De kringwinkels zijn een belangrijk kanaal voor hergebruik en brengen bijna 7 kg per inwoner weer in omloop. De hoeveelheden nemen jaarlijks toe, en we zijn goed op weg naar de doelstelling van 8 kg per inwoner tegen 2030.

Hergebruik van consumptiegoederen via de kringloopcentra

2010-2025

Ga naar deze indicator

We schatten dat er jaarlijks 10 à 12 miljoen toestellen hersteld worden in Vlaanderen. Dat is ongeveer 4 herstelde toestellen per huishouden. Een Vlaams huishouden spendeert gemiddeld 157€ per jaar aan kleine herstellingen, dit betreft vooral fietsen en huishoudelijke apparatuur.

Er is een netwerk van bijna 3.000 professionele herstellers in dienst naast bijna 2.000 vrijwilligers in repair cafés die in 44% van de Vlaamse gemeenten te vinden zijn. Maar er zijn nog meer circulaire strategieën met veel potentieel, zoals huren en delen. Maar die cijfers kunnen we vandaag nog onvoldoende meten in Vlaanderen.

Gemiddelde jaarlijkse huishouduitgaven aan herstellingen

2012-2024

Ga naar deze indicator

Professionele herstellers in België

2025

Ga naar deze indicator

Recyclage

Een goed afvalbeleid is een voorwaarde voor een circulaire economie: wat we niet meer nodig hebben, moet zo veel mogelijk als grondstof terug in de economie terechtkomen. Vlaanderen zette de voorbije decennia sterk in op selectieve inzameling van afval en de uitbouw van een recyclage-industrie. Dat zien we terug in mooie prestaties.

De hoeveelheid restafval voor huishoudens en bedrijven is gedaald en de recyclagecijfers zijn gestegen. Met een afvalproductie van 123 kg per persoon per jaar zijn we mooi op weg om de doelstelling van 100 kg in 2030 te halen. Met een recyclagepercentage van stedelijk afval van 63,4% staan we in Europa op de tweede plaats.

Ook het bedrijfsrestafval toont een dalende trend. Dat is flink op weg naar de doelstelling: een reductie van 30% tegen 2030.

Productie van huishoudelijk restafval

1991-2025

Ga naar deze indicator

Bedrijfsrestafval zonder bouw- en sloopsector

2018-2025

Ga naar deze indicator

De recyclagegraad (excl. bouw- en sloopafval) bedraagt in 2022 65,6% en is in de laatste jaren nog met enkele procenten gestegen. Bij bedrijfsafval krijgt 63% een tweede leven. Dat wordt 81% als we de recyclage van bouw- en sloopafval bijtellen evenals een aantal andere stromen.

Het circulaire materiaalgebruik ten opzichte van het totale materiaalgebruik

Met het cyclisch materiaalverbruik (CMUR) kijken we naar de verhouding tussen secundaire materialen en de totale directe materiaalbehoefte van de Vlaamse consumptie. Dit cijfer ligt al jaren tussen 15 en 16% en toont een licht stijgende trend. Het recentste cijfer (2024) bedraagt 19,3%. Dat is wellicht een uitschieter als gevolg van internationale grondstoffenbewegingen eerder dan een rechtstreeks beleidseffect.

We willen zoveel mogelijk materialen weer in omloop brengen, maar staan kritisch tegenover een doorgedreven stijging in het cyclisch materiaalverbruik zonder de balans te zoeken met hogere R-strategieën zoals levensduurverlenging, intensiever gebruik, hergebruik en herstel. Zo komen levensduurverlenging en intensiever materiaalgebruik niet tot uiting in de meting van cyclisch materiaalverbruik. Ze hebben afzonderlijke metingen nodig om tot hun recht te komen. Daarnaast zeggen recyclage-indicatoren vooralsnog niets over de kwaliteit van de recyclage of de hoogwaardigheid van de volgende toepassing van recyclaten.

Effect op milieu en socio-economie

Indicatoren voor materialen zijn belangrijk, maar daarnaast willen we ook de effecten van de circulaire economie op het milieu en socio-economie meten.

Voor het milieu is de materialenvoetafdruk zelf toonaangevend, omdat heel wat milieu-impacten evenredig zijn aan het totale verbruik van materialen.

Wat is het economisch potentieel van de circulaire economie? Sinds 2024 is de materiaalproductiviteit een Vlaamse prestatie-indicator. We volgen deze al een tijd op om de signaalfunctie ervan beter te leren kennen. Er bestaan verschillende manieren om dit te meten. Alle manieren maken de verhouding tussen ons bruto binnenlands product en het materiaalverbruik. Alle metingen laten een stijgende trend zien, wat wijst op een relatieve ontkoppeling: ons materiaalverbruik groeit minder snel dan de economie. Dat is een goede zaak, al streven we vooral een absolute ontkoppeling na zoals weergegeven door onder andere de materialenvoetafdruk.

Dat circulaire economie kansen biedt voor de arbeidsmarkt zien we aan de groei van jobs in circulaire sectoren. Met meer dan 46.000 jobs ligt die op het hoogste peil sinds het begin van de metingen. Evenwel zijn we methodologisch beperkt door de manier waarop we economische cijfers op de circulaire economie kunnen leggen. Ze wordt weergegeven als de optelsom van een aantal sectoren waaronder afval- en recyclage, verhuur en leasing, onderhoud van motorvoertuigen, tweedehands goederen en restauratie. Deze definitie levert een vrij eng en een wat vertekend beeld op, maar het is wel mogelijk om naar trends te kijken.

We kijken in de CE Monitor ook verder naar de kwaliteit van jobs in de circulaire economie. De beperkt beschikbare cijfers tonen bijvoorbeeld dat er heel wat arbeidsongevallen gebeuren. Dat is wellicht te wijten aan de typische risico’s van jobs in de omgevingen van afval, recyclage en bouw. We willen met deze indicator vooral signaleren dat de jobs in de circulaire economie niet per se droomjobs zijn. Het is belangrijk dat de transitie in de circulaire economie rechtvaardig verloopt en dat de jobs zelf voldoende aantrekkelijk zijn om uit te voeren.

Een andere parameter waar we naar kijken is de toegevoegde waarde van de bio-economie, een sector die sterk overlapt met de circulaire economie. De groei ervan ligt een derde hoger dan de gehele primaire en secundaire sector.

Behoeftesystemen: mobiliteit, huisvesting & gebouwen, voeding en consumentengoederen

De CE Monitor zoomt in op enkele zogenaamde ‘behoeftesystemen‘: mobiliteit, huisvesting & gebouwen, consumptiegoederen en voeding. Door te kijken naar behoeftesystemen, en niet bijvoorbeeld naar sectoren (bouw, auto-industrie…), kunnen we met een bredere blik naar de indicatoren kijken. Onze (circulaire) economie moet sowieso in deze behoeften voorzien, dat staat vast. De maniér waarop we die behoeften vervullen kan wél erg variëren.

Een mobiliteitsbehoefte kan bijvoorbeeld ingevuld worden met een compacter woon-en dienstenweefsel dat fietsen en wandelen stimuleert (de 15-minutenstad) of pakweg met bredere wegen, meer auto’s, langere bussen, meer treinen, meer deelauto’s, enzovoort. We gaan dus niet enkel kijken naar de productie van auto’s of huizen, maar naar een zo volledig mogelijk beeld op het niveau van de behoefte. Deze detailblik laat daarnaast toe om evoluties sneller op te volgen dan met de economiebrede indicatoren hierboven. Hier volgen de belangrijkste bevindingen.

Mobiliteit

Koning auto regeert nog steeds, en de hoeveelheid voertuigen per huishouden ligt hoger dan ooit tevoren. Toch zien we tekenen van verandering: de opkomst van elektrische fietsen als vervoermiddel in de modal split en de toenemende aantallen deelauto’s en deelfietsen.

De impact van elektrificatie wordt zichtbaar in de cijfers: de pijlsnelle stijging van de massa van nieuwe voertuigen illustreert de snel veranderende uitdagingen en opportuniteiten op vlak van materialenbeheer.

Huisvesting en gebouwen

We zien een gestage afname van de gemiddelde woonoppervlakte: de gemiddelde oppervlakte van appartementen daalde van 135 m² in 2010 naar 103 m² in 2025. Woningen evolueerden van 260 m² naar 195,9 m². Kleiner wonen draagt bij aan een efficiënter gebruik van grondstoffen, ruimte en energie.

Ook wordt er veel gerenoveerd. Door te renoveren blijven bestaande gebouwen langer in gebruik en worden ze energie-efficiënter. Dan is het wel belangrijk dat renovaties doordacht worden uitgevoerd: kiezen voor milieuvriendelijke opties en mogelijk hergebruik van bouwmaterialen incalculeren.

Bouwvergunningen renovatie

2010-2025

Ga naar deze indicator

Op dit moment zijn er weinig cijfers om de mate van circulariteit in bouw en renovatie uit te drukken. Het recyclagepercentage voor bouw- en sloopafval ligt met 96% erg hoog, maar we hebben geen cijfers om de kwaliteit van deze recyclage verder te illustreren. De verplichte sloopopvolgingsplannen sturen een meer bewuster gedrag voor een tweede leven van bouwmaterialen, maar de gap met de effectieve sloopattesten laat zien dat er nog verbeterruimte is voor verdere opvolging waar de verschillende materiaalfracties naartoe stromen.

Voeding

Voeding heeft specifieke uitdagingen op het vlak van circulariteit. Deze biomassastromen zijn vanuit zichzelf circulair: voedsel gaat in essentie van veld naar vork naar veld. Ook kan je er slechts beperkt ‘hogere’ circulaire strategieën op toepassen zoals hergebruik en herstel: voedsel bederft en kan maar één keer gebruikt worden. Meer circulariteit kan er toch zijn in de vorm van (1) minder druk op hulpbronnen bij de primaire productie, (2) overconsumptie en voedselverliezen tegengaan, (3) reststromen steeds hoogwaardiger inzetten. Ons gedrag kan helpen het verschil te maken: er is nog een weg af te leggen op vlak van de eiwitshift en er verdwijnen nog veel voedsel en voedselreststromen via het restafval.

Consumentengoederen

Vlaamse huishoudens hadden in 2024 58 miljoen stuks elektro-apparaten liggen. Sinds 2013 is dat een stijging van 9 stuks per huishouden.

De helft ervan wordt selectief ingezameld. De officiële kringloopcentra zamelden in 2025 103.700 ton goederen in en brachten 45.900 ton terug in omloop: dat is bijna 7 kg hergebruik per inwoner. Voor 2030 is het streefdoel 8 kg per inwoner.

Het totale hergebruik van gebruiksgoederen (witgoed, elektro, huisraad, textiel, meubelen…) via formele en informele kanalen bedraagt 34 kg per inwoner in 2025.

Jaarlijks wordt 50 kiloton textiel selectief ingezameld met het oog op hergebruik of recyclage. Daarvan wordt 4,5 kiloton via de kringloopcentra opnieuw in omloop gebracht. In 2023 werd het herstellen van gebruiksvoorwerpen voor het eerst ruimer in kaart gebracht: er werden ongeveer 10 miljoen herstellingen uitgevoerd, voornamelijk aan fietsen, textiel en elektro-apparaten.

Conclusie

De cijfers maken mooie prestaties zichtbaar zoals minder uitstroom van materialen. Ook zien we dat kringlopen gesloten worden via recyclage, doordat in de voorbije decennia afval steeds beter selectief wordt ingezameld en een recyclage-industrie meer is uitgebouwd.

Een vermindering van de instroom van materialen is nog niet aantoonbaar gerealiseerd. Voor Vlaanderen ligt hier de uitdaging om hoogwaardigere circulaire strategieën zoals hergebruik en herstel mainstream te maken: minder materialengebruik, levensduurverlenging door onderhoud en herstel, as-a-service modellen, ecodesign, hergebruik, remanufacturing, innovatieve en hoogwaardige inzet van (biomassa)reststromen…

We moeten deze stappen zetten om zowel industrieel-strategische redenen als om ecologische redenen. Een verdere ontwikkeling van onze data moet toelaten dit soort achterliggende verschuivingen en hun economische effecten – die nu vaak verstopt zitten in de algemene cijfers – in beeld te krijgen.

De CE Monitor is in staat om opportuniteiten en valkuilen zichtbaar te maken op verschillende niveaus. We zijn sinds kort in staat om de hogere R-strategieën hergebruik en herstel beter in kaart te brengen. Door de combinatie met bestaande of nog te ontwikkelen doelstellingen maakt de CE Monitor het mogelijk om de circulaire economie transitie te sturen.

Tegelijk duidt de monitor op een aantal data- en kennislacunes. Zo willen we bijvoorbeeld graag een aantal kritieke grondstoffen die van belang zijn voor Vlaanderen kunnen opvolgen, evenals de materialenimpact van de energietransitie. We zijn op zoek om de transitie complementair weer te geven vanuit bedrijfs- en sectorperspectief. Daarnaast willen we ook stappen kunnen zetten om scenario’s uit te bouwen in functie van strategische doelstellingen zoals de vermindering van de materialenvoetafdruk.

Verken alle macro-economische indicatoren